TỪ NHẬN THỨC ĐẾN CHĂM SÓC: ĐAU MẠN TÍNH Ở TUỔI TRUNG NIÊN KHÔNG PHẢI LÀ ĐIỀU CAM CHỊU

Ngày 18 tháng 10 hằng năm là Ngày Mãn kinh Thế giới, do Hiệp hội Mãn kinh Thế giới đề ra với mục đích nâng cao nhận thức toàn cộng đồng về giai đoạn chuyển tiếp đặc biệt trong cuộc đời phụ nữ. Năm 2026, chiến dịch lấy chủ đề “Đau mạn tính ở tuổi trung niên” cùng thông điệp hành động “Từ nhận thức đến chăm sóc dựa trên bằng chứng”, hướng sự chú ý đến một vấn đề thường bị bỏ qua, xem nhẹ dù ảnh hưởng đến rất nhiều chị em.

Mãn kinh là giai đoạn sinh lý tự nhiên, đánh dấu sự kết thúc khả năng sinh sản của phụ nữ. Tuổi mãn kinh trung bình ở Việt Nam rơi vào khoảng 48 đến 50 tuổi, sớm hơn một chút so với mức 51–52 ở các nước phát triển. Hiện cả nước có khoảng 13 triệu phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh, từ 45 đến 69 tuổi. Đây là những người vẫn đang giữ vai trò quan trọng trong gia đình và xã hội, đồng thời sẽ sống thêm hai mươi đến ba mươi năm sau giai đoạn này. Chính vì vậy, chăm sóc sức khỏe cho họ không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là việc cần ưu tiên của toàn xã hội.

Bà Trần Ánh Tuyết, phường Quán Triều, tỉnh Thái Nguyên cho biết:“ tôi năm nay 50 tuổi, đã mãn kinh được 2 năm, tôi nghĩ đau nhức khắp người là chuyện bình thường khi tuổi đã cao, cứ âm thầm chịu đựng mấy năm liền. Đau lưng, đau khớp gối mỗi khi trời trở gió, ngủ không được ngon giấc nhưng cứ nghĩ ai cũng vậy, không dám nói ra sợ con cái lo lắng. Đến khi đi khám mới biết đó không phải là tuổi tác mà do thay đổi nội tiết, hoàn toàn có thể điều trị được. Tôi muốn nói với các chị em: đừng chịu đựng một mình, sớm đến bác sĩ thì sớm được khỏe mạnh.”

Thay đổi nội tiết trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh kéo theo nhiều thay đổi về thể chất và tinh thần. Trong đó, đau mạn tính là triệu chứng phổ biến nhưng thường bị hiểu nhầm là điều tất yếu của tuổi tác, không cần can thiệp. Đau cơ xương khớp, đau cơ lan tỏa, đau đầu kéo dài… những dấu hiệu này thường bị quy kết cho căng thẳng hoặc tuổi tác, khiến chị em âm thầm chịu đựng thay vì đi khám. Thực tế cho thấy tình trạng đau kéo dài trên ba tháng cần được đánh giá cẩn thận, vì nguyên nhân có thể đến từ suy giảm nội tiết, loãng xương, thoái hóa khớp, rối loạn thần kinh hoặc yếu tố tâm lý. Việc bỏ qua chẩn đoán sớm khiến nhiều người mất đi cơ hội điều trị hiệu quả, chất lượng cuộc sống giảm sút nghiêm trọng.

Bà Nguyễn Hoài Anh, xã Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên cho biết: “Nhiều khi đau mỏi cơ thể, mệt mỏi không muốn làm gì, nhưng vẫn cố gắng giấu vì sợ gia đình lo lắng. Nghe nói đau này là bình thường nên cứ để mặc, đến khi khó chịu mới đến trạm y tế. Bác sĩ giải thích mới hiểu đau kéo dài không phải ai cũng phải có, có nguyên nhân rõ ràng và có cách giảm đau hiệu quả. Bây giờ tôi đã thay đổi ăn uống, tập thể dục đều đặn, triệu chứng giảm hẳn. Các chị đừng ngần ngại chia sẻ với người thân và đến cơ sở y tế khi có đau kéo dài nhé.”

Theo các bác sĩ chuyên khoa, tình trạng đau mạn tính ở phụ nữ tuổi trung niên thường xuất phát từ sự sụt giảm estrogen, hormone đóng vai trò bảo vệ xương khớp, điều chỉnh cảm nhận đau. Khi estrogen giảm, mật độ xương nhanh chóng mất đi, sụn khớp kém bôi trơn, đồng thời hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn với đau.

Bác sĩ Phạm Mỹ Hoài, chuyên khoa Sản Phụ khoa cho biết:“Đau mạn tính ở tuổi mãn kinh không phải là định mệnh của tuổi tác. Nhiều phụ nữ nghĩ ‘đau thì phải chịu’, nhưng thực tế đây là tình trạng có thể phòng ngừa, chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả. Việc chậm trễ khám khiến bệnh tiến triển nặng hơn, khó phục hồi hơn. Chúng tôi khuyến cáo mọi triệu chứng đau kéo dài trên 3 tháng cần được thăm khám kỹ lưỡng, phối hợp nhiều chuyên khoa để tìm ra nguyên nhân chính xác.”

Để thay đổi nhận thức này, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế đã đề nghị các sở y tế, cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là đẩy mạnh truyền thông, tư vấn giúp phụ nữ nhận ra đau mạn tính không phải là điều phải cam chịu. Mọi triệu chứng đau kéo dài cần được chia sẻ cởi mở với cán bộ y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân rõ ràng. Các nội dung về sức khỏe giai đoạn này sẽ được lồng ghép vào chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng chống bệnh không lây nhiễm và chăm sóc người cao tuổi tại địa phương, giúp thông tin đến gần hơn với mọi gia đình.

Trong khám và điều trị, các cơ sở y tế sẽ áp dụng cách tiếp cận đa chuyên khoa, phối hợp giữa sản phụ khoa, cơ xương khớp, thần kinh, phục hồi chức năng và chuyên khoa tâm lý. Phác đồ điều trị sẽ được xây dựng riêng cho từng người, dựa trên bằng chứng khoa học. Bên cạnh các phương pháp y khoa, việc điều chỉnh lối sống cũng được đặt lên hàng đầu: bổ sung đủ canxi, vitamin D, omega-3, ưu tiên thực phẩm chống viêm; duy trì vận động phù hợp như đi bộ, yoga, bơi lội; giữ giấc ngủ đủ bảy đến tám giờ mỗi đêm; tập thư giãn, ngăn chặn vòng lặp “đau – căng thẳng – mất ngủ”. Với những trường hợp cần thiết, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định liệu pháp nội tiết phù hợp.

Điều trị hiệu quả còn cần sự đồng hành của gia đình. Người thân cần thấu hiểu, lắng nghe, chia sẻ gánh nặng công việc khi chị em gặp khó khăn do đau mạn tính. Sự quan tâm, lắng nghe và tạo điều kiện nghỉ ngơi chính là liều thuốc tinh thần quý giá, giúp phụ nữ mạnh dạn chia sẻ triệu chứng, sớm tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn.

Chị em tuổi trung niên hãy nhớ rằng: không cần chịu đựng nỗi đau một mình. Mỗi cơn đau kéo dài đều có thể tìm ra nguyên nhân và giải pháp phù hợp. Chủ động khám khi có triệu chứng, giữ thói quen sống lành mạnh, chia sẻ cởi mở với bác sĩ và người than, đó chính là cách để tận hưởng trọn vẹn những năm tháng tươi đẹp, khỏe mạnh và hạnh phúc ở tuổi trung niên.

KIỀU NHI