BẢO ĐẢM NGUỒN LỰC PHÒNG NGỪA SỐT RÉT QUAY TRỞ LẠI SAU LOẠI TRỪ

Toàn cảnh Hội nghị vận động chính sách và xây dựng kế hoạch chuyển giao nguồn lực trong nước cho công tác phòng, chống và loại trừ sốt rét

Thái Nguyên đang duy trì vững chắc thành quả loại trừ sốt rét, song nguy cơ bệnh sốt rét quay trở, nhất là tại các khu vực miền núi có người thường xuyên đi rừng, làm nương rẫy và di biến động từ vùng có sốt rét lưu hành. Hội nghị vận động chính sách và xây dựng kế hoạch chuyển giao nguồn lực trong nước cho công tác phòng, chống và loại trừ sốt rét được tổ chức nhằm chuẩn bị các điều kiện cần thiết để duy trì thành quả này sau khi nguồn viện trợ của Quỹ Toàn cầu kết thúc.

Theo số liệu tổng hợp, giai đoạn 2021-2025, tình hình sốt rét tại khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, tương ứng với địa bàn tỉnh Bắc Kạn trước sáp nhập, tương đối ổn định. Từ năm 2021 đến năm 2024 không ghi nhận trường hợp mắc sốt rét; năm 2025 chỉ ghi nhận 1 trường hợp sốt rét ngoại lai do Plasmodium ovale tại địa bàn xã Nghiên Loan. Trên toàn địa bàn không xảy ra dịch sốt rét và không có trường hợp tử vong do bệnh.

Kết quả này nối tiếp những thành quả quan trọng trong công tác phòng, chống và loại trừ sốt rét. Khu vực Bắc Kạn cũ được công nhận loại trừ sốt rét năm 2022; trước đó, tỉnh Thái Nguyên cũ đã hoàn thành loại trừ sốt rét năm 2020. Từ đó, trọng tâm của chương trình chuyển sang duy trì thành quả, chủ động phát hiện sớm và phòng ngừa sốt rét quay trở lại.

Trong giai đoạn 2021-2025, mạng lưới giám sát, xét nghiệm và phòng, chống sốt rét tiếp tục được duy trì. Hệ thống điểm kính hiển vi được bảo đảm hoạt động, với 26 điểm được duy trì trong các năm 2022-2025. Riêng năm 2025, toàn khu vực thực hiện 6.916 xét nghiệm sốt rét và phát hiện 1 trường hợp mắc bệnh. Công tác giám sát dịch tễ, giám sát véc-tơ, điều trị và quản lý thuốc, vật tư được triển khai thường xuyên.

Năm 2025, Dự án “Sáng kiến khu vực ngăn chặn và loại trừ sốt rét kháng thuốc Artemisinin” giai đoạn 2024-2026 (RAI4E), do Quỹ Toàn cầu phòng, chống AIDS, Lao và sốt rét tài trợ, đã hỗ trợ tỉnh Thái Nguyên kinh phí 138,15 triệu đồng. Dự án tập trung vào giám sát dịch tễ, quản lý ca bệnh, phòng chống véc-tơ, duy trì hệ thống y tế và quản lý chương trình. Qua triển khai, tỉnh thực hiện 3/4 chuyến giám sát theo kế hoạch; đồng thời tiếp nhận 10.000 lam kính, 10.000 kim chích, 1.000 test chẩn đoán nhanh, 198 viên Pyramax và 200 viên Primaquin phục vụ công tác xét nghiệm, điều trị.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải từng bước chủ động nguồn lực trong nước. Nguồn kinh phí địa phương còn hạn chế; nhân lực chuyên trách sốt rét tại một số cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi việc sắp xếp tổ chức bộ máy và thay đổi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tác động đến hoạt động chuyên môn. Đặc biệt, quản lý nhóm dân di biến động, người đi làm ăn thời vụ từ vùng có sốt rét lưu hành vẫn là thách thức trong phòng ngừa bệnh quay trở lại.

Thực tế, nguy cơ không hoàn toàn biến mất khi một địa phương đã được công nhận loại trừ sốt rét. Khu vực miền núi phía Bắc tỉnh Thái Nguyên có địa hình đồi núi, nhiều rừng, khe suối; người dân tại một số địa bàn vẫn có hoạt động đi rừng, làm nương rẫy và ngủ qua đêm ngoài nhà. Hệ thống véc-tơ truyền bệnh, trong đó có Anopheles minimus, vẫn được ghi nhận tại các khu vực điều tra. Năm 2025, việc phát hiện một ca sốt rét ngoại lai từ châu Phi cho thấy nguy cơ nguồn bệnh xâm nhập vẫn cần được giám sát chặt chẽ.

Theo kế hoạch phòng ngừa sốt rét quay trở lại giai đoạn 2027-2030, tỉnh đặt mục tiêu không có ký sinh trùng sốt rét nội địa, không để dịch xảy ra; 100% trường hợp mắc sốt rét được phát hiện, chẩn đoán, báo cáo và điều trị kịp thời, đúng phác đồ; 100% xã, phường xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phòng ngừa sốt rét quay trở lại.

Để thực hiện các mục tiêu này, tổng nhu cầu kinh phí dự kiến giai đoạn 2027-2030 khoảng 1,78 tỷ đồng, từ ngân sách địa phương, các dự án và nguồn xã hội hóa, viện trợ hợp pháp khác. Nguồn lực được bố trí cho các hoạt động giám sát dịch tễ, giám sát điểm kính hiển vi, điều tra véc-tơ, tập huấn chuyên môn, đào tạo sử dụng hệ thống báo cáo eCDS-MMS và mua sắm trang thiết bị, vật tư, hóa chất xét nghiệm.

Việc tổ chức hội nghị vận động chính sách và xây dựng kế hoạch chuyển giao vì vậy có ý nghĩa quan trọng trong việc thống nhất trách nhiệm giữa các ngành, các tuyến và địa phương; đồng thời từng bước chuyển từ sự hỗ trợ của các dự án sang bảo đảm nguồn lực trong nước. Đây cũng là cơ sở để Thái Nguyên tiếp tục duy trì hệ thống giám sát, xét nghiệm, điều trị và truyền thông, chủ động phát hiện nguồn bệnh xâm nhập, xử lý kịp thời nguy cơ lây truyền, qua đó bảo vệ bền vững thành quả loại trừ sốt rét và góp phần thực hiện mục tiêu loại trừ sốt rét trên toàn quốc vào năm 2030.

KIỀU NHI