ĐỪNG ĐÁNH ĐỔI TÍNH MẠNG BẰNG SỰ CHỦ QUAN SAU VẾT CẮN CỦA CHÓ, MÈO

Mỗi năm vẫn ghi nhận nhiều trường hợp tử vong do bệnh dại chỉ vì chủ quan sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào. Điều đáng tiếc là đây là căn bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được xử trí và tiêm phòng kịp thời.

Thực tế, nhiều trường hợp tử vong do bệnh dại được ghi nhận có điểm chung là người bệnh không đi tiêm phòng sau khi bị chó, mèo cắn, cào vì cho rằng vết thương nhỏ hoặc con vật là vật nuôi trong gia đình. Khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện, mọi nỗ lực điều trị hầu như không còn hiệu quả.

Bệnh dại: Tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã phát bệnh

Bệnh dại do virus dại (Rabies virus) gây nên, thuộc chi Lyssavirus, họ Rhabdoviridae. Đây là virus hướng thần kinh, có khả năng xâm nhập và nhân lên trong hệ thần kinh trung ương.

Sau khi xâm nhập qua vết cắn hoặc vết cào, virus không đi ngay vào máu mà khu trú một thời gian tại mô cơ quanh vị trí tổn thương. Từ đây, virus xâm nhập vào các đầu tận thần kinh ngoại vi rồi di chuyển dọc theo sợi trục thần kinh về tủy sống và não bộ.

Chính đặc điểm này khiến thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí trên một năm trong một số trường hợp hiếm gặp. Thời gian ủ bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: vị trí vết cắn, mức độ tổn thương, lượng virus xâm nhập, khoảng cách từ vết thương đến hệ thần kinh trung ương, tình trạng miễn dịch của người bị phơi nhiễm.

Những trường hợp bị cắn ở vùng đầu, mặt, cổ hoặc đầu ngón tay, chân thường có nguy cơ phát bệnh sớm hơn do mật độ thần kinh dày đặc và khoảng cách đến não ngắn hơn.

Một khi virus đã xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương và xuất hiện các biểu hiện lâm sàng, tỷ lệ tử vong gần như 100%. Đây là lý do bệnh dại được xem là một trong những bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất hiện nay.

Những quan niệm sai lầm khiến người dân bỏ lỡ cơ hội phòng bệnh dại

Nhiều người cho rằng chỉ những vết cắn sâu, chảy máu nhiều mới có nguy cơ lây bệnh. Trên thực tế, virus dại có thể xâm nhập qua những vết xây xát rất nhỏ trên da hoặc qua niêm mạc.

Không ít trường hợp chỉ bị mèo cào nhẹ, chó cắn sượt qua da hoặc bị liếm vào vùng da có tổn thương nhưng vẫn đủ điều kiện để virus xâm nhập vào cơ thể.

Một sai lầm khác là cho rằng chó, mèo nhà nuôi lâu năm thì không thể mang virus dại. Thực tế, vật nuôi chưa được tiêm phòng đầy đủ hoặc từng tiếp xúc với động vật mắc bệnh vẫn có nguy cơ nhiễm virus và lây truyền sang người.

Vì sao phải xử trí ngay sau phơi nhiễm?

Nhiều người thắc mắc tại sao phải đi tiêm phòng ngay khi cơ thể vẫn chưa có bất kỳ triệu chứng nào.

Câu trả lời nằm ở cơ chế bệnh sinh của virus dại. Trong giai đoạn đầu sau phơi nhiễm, virus còn khu trú tại mô ngoại vi và chưa xâm nhập sâu vào hệ thần kinh. Đây chính là “khoảng thời gian vàng” để các biện pháp dự phòng phát huy hiệu quả.

Việc rửa vết thương bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 15 phút có thể giúp loại bỏ đáng kể lượng virus tại vị trí phơi nhiễm.

Tiếp đó, tiêm vắc xin phòng dại sẽ kích thích cơ thể tạo kháng thể trung hòa virus trước khi virus tiếp cận hệ thần kinh trung ương.

Đối với các trường hợp phơi nhiễm nặng, đặc biệt là các vết cắn xuyên da, nhiều vết cắn hoặc vết cắn tại vùng đầu, mặt, cổ, đầu chi, người bệnh có thể được chỉ định tiêm thêm huyết thanh kháng dại nhằm cung cấp kháng thể thụ động, giúp trung hòa virus ngay tại vị trí phơi nhiễm trước khi virus xâm nhập vào hệ thần kinh.

Hiệu quả phòng bệnh phụ thuộc rất lớn vào việc thực hiện đúng và đủ các biện pháp này càng sớm càng tốt sau phơi nhiễm.

Phòng bệnh dại phải bắt đầu từ cộng đồng

Việc giảm tử vong do bệnh dại không chỉ dựa vào tiêm vắc xin cho người sau phơi nhiễm mà còn phụ thuộc vào việc kiểm soát nguồn lây trong cộng đồng. Các biện pháp chính gồm: tiêm phòng định kỳ cho chó, mèo đạt từ 70% trở lên; quản lý chặt đàn chó; không thả rông, rọ mõm khi ra ngoài; giám sát động vật nghi bệnh và nâng cao nhận thức người dân về xử trí sau phơi nhiễm.

Không có cơ hội thứ hai khi bệnh dại đã phát bệnh

Trong nhiều bệnh lý khác, người bệnh có thể được điều trị sau khi xuất hiện triệu chứng. Nhưng với bệnh dại, cơ hội sống sót gần như chỉ tồn tại trước khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện.

Chính vì vậy, mỗi vết cắn của chó, mèo cần được xem là một tình huống phơi nhiễm cần đánh giá nghiêm túc. Không nên chờ đợi, không nên tự suy đoán và càng không nên tin vào các phương pháp điều trị dân gian chưa được kiểm chứng.

Bệnh dại có tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã phát bệnh, nhưng có thể phòng ngừa hiệu quả bằng tiêm vắc xin sau phơi nhiễm. Vì vậy, dù vết thương lớn hay nhỏ, dù là chó nhà hay chó lạ, người dân cần đến cơ sở y tế để được tư vấn và chỉ định dự phòng phù hợp. Đừng để sự chủ quan sau một vết cắn tưởng chừng vô hại trở thành nỗi ân hận không thể cứu vãn.

Bài: Triệu Hằng, ảnh: Thạch Quý